Қазақстанда Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) жинақтарды мерзімінен бұрын пайдалану мүмкіндігі жылдан-жылға күрделеніп келеді.

Бұған ең төменгі жеткіліктілік шегінің тұрақты өсуі себеп. Соның салдарынан тұрғын үй алу немесе емделу мақсатында зейнетақы жинағын пайдалану көптеген азаматтар үшін қолжетімсіз бола бастады. Осы жағдайда сарапшылар қазақстандықтарға балама қаржылық құрал ретінде зейнетақы аннуитетін қарастыруды ұсынып отыр.

Зейнетақы аннуитеті – азаматтың БЖЗҚ-дағы жинақтарын өмірді сақтандыру компаниясына аударып, ресми зейнет жасына жетпей-ақ тұрақты төлемдер алуына мүмкіндік беретін жүйе. Бұл құралдың басты ерекшелігі – төлемдердің өмір бойы жүргізілуі және жыл сайын индекстеліп отыруы.

Сарапшылардың айтуынша, аннуитет рәсімдеу үшін қажетті қаражат көлемі БЖЗҚ-дан қаражат шешіп алу үшін белгіленген жеткіліктілік шегінен айтарлықтай төмен. Мәселен, зиянды еңбек жағдайында жұмыс істеген 50 жастағы ер адам БЖЗҚ жинағын пайдалану үшін 17,59 млн теңге жинауы қажет болса, аннуитет келісімшартын жасау үшін 8,72 млн теңге жеткілікті. Ал 40 жастағы ер азаматтарға кейінге қалдырылған аннуитет рәсімдеу үшін 7,95 млн теңге қажет болса, дәл осы жастағы азаматтардың БЖЗҚ-дағы жеткіліктілік шегі 13,37 млн теңгені құрайды. Әйелдер үшін бұл көрсеткіш 10,65 млн теңге деңгейінде белгіленген.

Әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға да жеңілдіктер қарастырылған. Мәселен, І топ мүгедектігі бар 45 жастағы ер адамға аннуитет рәсімдеу үшін 2,84 млн теңге, ал әйелдерге 2 млн теңгеден сәл ғана жоғары сома жеткілікті.

Биыл енгізілген өзгерістердің бірі – аннуитет төлемдеріне салынатын жеке табыс салығының алынып тасталуы. 2026 жылдың маусым айынан бастап бұл төлемдерден 10 пайыздық салық ұсталмайды. Сонымен қатар мұрагерлік тетіктері де жетілдірілді. Енді аннуитет иесі өмірден өткен жағдайда, оның отбасы қалған қаражатты біржолғы төлем ретінде ала алады немесе ай сайынғы төлемдерді жалғастыруды таңдай алады.

Дегенмен аннуитеттің өзіндік шектеулері де бар. Келісімшарт жасалғаннан кейін қаражатты қайтадан БЖЗҚ-ға қайтару мүмкін емес. Сондай-ақ жинақты емделуге, тұрғын үй сатып алуға немесе өзге де мақсаттарға мерзімінен бұрын пайдалану құқығы сақталмайды. Сондықтан бұл құралды таңдаған азаматтар қаражатты болашақтағы тұрақты табыс көзі ретінде қарастыруы қажет.

Мамандардың пікірінше, жеткіліктілік шегінің көтерілуі жағдайында зейнетақы аннуитеті көптеген қазақстандық үшін зейнетақы жинағын тиімді пайдаланудың қолжетімді баламасына айналып отыр. Ол азаматтарға тұрақты төлем алуға мүмкіндік беріп қана қоймай, зейнетақы жүйесінің ұзақмерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етуге де ықпал етеді.